Bab 3: Skala dan Jarak

3.1 OBJEKTIF

Dalam unit ini anda akan dapat:

• Memahami jarak antara dua tempat boleh diukur daripada segi jauh, masa dan kos.
• Membezakan jarak mutlak dan jarak relatif.

3.2 MEMAHAMI SKALA

• Skala ialah ukuran yang digunakan dalam peta untuk mewakili ukuran sebenar di permukaan bumi.
• Skala dapat ditunjukkan dalam beberapa cara di atas peta.Satu daripadanya ialah skala lurus atau skala linear.
• Skala lurus ditunjukkan sebagai satu garis yang dibahagikan kepada beberapa bahagian yang sama mengikut unit sukatan tertentu.
• Skala lurus terdiri daripada skala lurus mudah dan skala lurus penuh.
• Contoh rajah skala :

3.3 MENGUKUR DENGAN MENGGUNAKAN SKALA LURUS

1 . Mengukur Jarak Lurus Dengan Menggunakan Pembaris

• Letakkan pembaris di sepanjang jarak lurus (jalan raya) antara dua titik yanghendak diukur. (Misalnya antara Pekan Damai dengan Kampung Baru).
• Perhatikan dan tandakan jarak di antara dua titik pada kayu pembaris tersebut.
• Letakkan kayu pembaris pada skala peta.
• Baca jarak di antara Pekan Damai dengan Kampung Baru.
• Kita akan dapat jarak sebenarnya dalam kilometer.

2. Mengukur Jarak Lurus Dengan Menggunakan Jangka Tolok 

• Letakkan jangka tolok antara dua titik yang hendak diukur.
• Tanpa mengubah kedua-dua kaki jangka tolok, pindahkan jangka tolok keskala lurus.
• Satu daripada mata jangka tolok hendaklah diletakkan pada tanda (0).
• Baca ukuran jarak di skala itu

3. Mengukur Jarak Melengkung Dengan Menggunakan Sejalur Kertas

• Bahagikan jarak melengkung kepada bahagian-bahagian kecil yang lurus.
• Letakkan sisi lurus kertas pada bahagian pertama yang hendak diukur.
• Tandakan bahagian lurus itu di atas kertas dengan menggunakan pensil yangtajam.
• Pusingkan kertas sehingga terletak di bahagian lurus yang kedua danseterusnya.
• Letakkan sisi lurus kertas pada skala lurus dan ukur 

4. Mengukur Jarak Melengkung Dengan Menggunakan Benang

• Letakkan satu hujung benang pada titik permulaan.
• Tandakan kedudukan titik tersebut pada benang.
• Letakkan benang dengan cermat mengikut lengkung garisan hingga ke titik  penghabisan dan tandakannya di atas benang.
• Luruskan benang dan letakkannya di atas skala lurus

3.4 MEMAHAMI JARAK

• Jarak ialah jauh di antara dua tempat. Jarak dapat diukur daripada segi jarak mutlak dan jarak relatif.
• Jarak mutlak ialah jarak tepat dan tidak akan berubah dalam jangka masatertentu dan dinyatakan dalam unit meter atau kilometer.
• Jarak relatif atau bandingan adalah berubah dan boleh diukur daripada segimasa dan kos.
• Jarak sebenar di atas muka bumi boleh dilukis dalam peta dengan menggunakan skala.

Jarak Mutlak 

• Jarak yang diukur dalam meter atau kilometer membolehkan kita mengetahuisama ada sesuatu tempat itu jauh atau dekat dari tempat yang lain.
• Alat yang biasanya digunakan untuk mengukur jarak sebenar ialah pita ukur dan pita roda.
• Misalnya:

Jarak Relatif 

• Jarak juga boleh diukur dari segi masa (dalam jam dan minit) dan kos.
• Pada umumnya, semakin jauh jarak mutlak di antara dua tempat, semakin besar jarak relatifnya (dari segi kos dan masa).
• Contoh: Perjalanan Ke Sekolah

3.5 MENGIRA JARAK MUTLAK DAN JARAK RELATIF

3.6 RUMUSAN

Bab 2: Arah

2.1 OBJEKTIF

Dalam unit ini anda akan dapat:

• Menentukan arah mengikut lapan arah mata angin utama dengan berpandukan kompas.
• Melukis lapan arah mata angin dengan berpandukan kompas.
• Menjelaskan arah mengikut lapan arah mata angin dengan menggunakan kompas dari titik rujukan dalam peta lakar dan di kawasan sekolah.

2.2 MEMAHAMI LAPAN ARAH MATA ANGIN UTAMA

• Arah ialah kedudukan satu titik dari titik yang lain. 
• Setiap peta mesti mempunyai tanda arah untuk menyatakan kedudukan relatif sesuatu tempat dari tempat yang lain.
• Arah mata angin yang utama ialah.

• Utara
• Timur
• Selatan
• Barat

• Keempat-empat mata angin utama boleh dipecahkan kepada empat mata angin perantaraan iaitu:
• Timur Laut ialah antara Utara dengan Timur.
• Tenggara ialah antara Timur dengan Selatan.
• Barat Daya ialah antara Selatan dengan Barat.
• Barat Laut ialah antara Barat dengan Utara.

• Anda dapat menentukan arah mata angin dengan berpandukan matahari dengan cara berdiri dan depakan tangan kanan ke arah matahari terbit dan tangan kiri ke arah matahari terbenam.
• Anda sekarang menghadap arah utara dan membelakangkan arah selatan. Tangan kiri anda menunjukkan arah Barat sementara tangan kanan anda menunjukkan arah Timur.
• Walaubagaimanapun. anda dapat menentukan kelapan-lapan arah mata angin ini dengan lebih mudah dan tepat dengan menggunakan kompas.

2.3 MENJELASKAN ARAH DENGAN MENGGUNAKAN KOMPAS

Apakah Kompas?

• Kompas menggunakan tarikan magnet bumi.
• Terdapat arah mata angin di permukaan kompas (16 arah).
• Terdapat tanda utara (U).
• Terdapat bacaan bearing dalam nilai sudut (0*)
• Kompas mengandungi satu jarum yang sentiasa menunjukkan arah utara-selatan.
• Salah satu hujung jarum berwarna merah.

Bagaimana arah ditentukan di lapangan?

• Andaikan anda hendak menentukan arah bangunan-bangunan utama di sekolah anda.
• Cara yang perlu diikuti:

1. Tentukan bangunan utama sekolah.
2. Berdiri di tempat lapang di sekolah.
3. Pusing-pusingkan kompas sehingga jarum bertanda merah menunjukkan ke arah utara (ke huruf U).
4. Ini menunjukkan anda telah menentukan arah utara magnetik.
5. Selepas arah utara magnetik ditentukan barulah bangunan utama ditentukan.

2.4 MENENTUKAN KEDUDUKAN DI KAWASAN SEKOLAH

(Untuk paparan lebih jelas klik pada gambar)

Keterangan Rajah:

• Zazili dan rakan-rakannya diberi tugas oleh guru Geografi untuk menentukan kedudukan pejabat, gelanggang tenis, makmal, pondok bacaan, dewan, surau, kantin dan bilik guru.
• Guru memberi kompas sebagai panduan.
• Marilah kita ikuti bagaimana Zazili dan rakan-rakannya melakukan tugas. (Rujuk rajah di atas)
• Zazili berdiri di kawasan lapangan  di tengah-tengah kawasan sekolah.
• Dia memegang kompas dan menghadap ke pejabat. Jarum kompas itu menunjukkan arah utara.
• Dengan berpandukan arah yang ditunjukkan pada permukaan kompas, dia pun menandakan kedudukan bangunan dan tempat-tempat lain.

2.5 MENENTUKAN KEDUDUKAN DALAM PETA LAKAR

(Untuk paparan lebih jelas klik pada gambar)

Arah kedudukan tempat-tempat di sekitar titik ukuran dalam rajah di atas (Bulatan Merah)

• Sekolah terletak di sebelah utara.
• Bukit terletak di sebelah timur.
• Pemancar terletak di sebelah selatan.
• Ladang getah terletak di sebelah barat.
• Tasik terletak di sebelah timur laut.
• Sawah padi terletak di sebelah tenggara.
• Kilang terletak di sebelah barat daya.
• Masjid terletak di sibelah barat laut.

2.6 RUMUSAN

(Untuk paparan lebih jelas klik pada gambar)